20. Juli 2001

Well dat Schroost ass net ze verzielen

Fir meng Mamm gët d'Atmosphär vun engem ganzen zoziale Milieu a senger Zäit zréck
 

Romain Hilgert

"Deng Angscht hues De mir vermaach; ech hu se geirft wéi e Miwwelstéck un deem een hänkt, mä wat een ëmmer hënnert. Déiselwecht Angscht, déi ech Dir wollt ausrieden: elo dréckt s'op mer wéi e schwaarzen Himmel ouni Wach, wéi e schmeiert Wieder wat dréit a kéiert an awer net richteg lassbrécht." (S. 33)
Wann e Mann nach an der Penzioun "e laange Bréif" u seng Mamm schreift, ass dat sécher och e Stéck net talk, ma write therapy. "Firwat dann dëse laange Bréif? Nëmme fir méi e rouegt Gewëssen ze kréien?" (S. 98)
Ënner Leit, déi zu Liefzäiten net amstand sinn, iwwer déi wichteg Saachen am Liewen ze schwätzen, probéiert hien alt, fir et enger Doudeger nozeschécken. Och fir aus der Kannerroll eraus eng eegen Identitéit, eng Plaz an der Geschicht vu senger Famill ze fannen.
Well och mat siwwenzeg bleift de Greisch dee klenge Bouf, dee gezillt gouf, fir ëmmer brav ze sinn an net aus sech erauszegoen, fir Fouss bei Mol ze halen an déi kleng Geheimneser an Tabue vun enger Kandheet, all déi Blessen, Ligen a Feigheeten, dee Verrot an déi Schimmt, déi et an all Famill ginn, net erauszeplättelen - och aus Angscht virum Plakeg-Sinn: "Wann ech elo mäi Bréif iwwerliesen, da mierken ech, datt ech Der nawell näischt verzielt hu vun deem wat mech dréckt. Mä wat ass dat iwwerhaapt? Vläicht weess ech et selwer net. Vläicht diebelen a kéieren ech mech och nëmme fir derlaanscht ze kommen... A wat luusse kënnt, sinn elauter Kannereien..." (S. 103)
"Well dat Schroost ass net ze verzielen. Dat Schroost spillt sech anzwousch anescht of. Anzwou bannendran." (S. 116) Obwuel et net ze  verzielen ass, kënnt am Fall vum Greische Pol sengem Fir meng Mamm, dat tëscht 1995 an 1999 schons an de Cahiers luxembourgeois ofgedréckt wor, e groussaartegt Stéck Literatur op Lëtzebuergesch eraus.
Et ass an der Haaptsaach d'Geschicht vu senger Kandheet zu Walfer virun an am Krich. Si spillt an der Famill vun engem techneschen Zeechner vun der Arbed, vu klenge Leit, déi wéi eng ganz Generatioun Lëtzebuerger gestruewelt hunn, fir et zu eppes ze bréngen, a sief et nëmme vum Aarbechter zum Employé.
Plazeweis erënnert d'Buch um dem Roger Manderscheid säi grousse Roman Schacko Klak, deen och vun engem klenge Bouf am Krich verzielt. Vläicht ass de Greisch just ze schei, fir Fir meng Mamm e Roman ze nennen.
Natierlech kënnt een och net laanscht déi éiweg Klischeë vun der Nostalgie, vum Verloscht vun der Natur a vum Verlaangeren nom Paradäis vun der Kandheet: "An haut? Näischt méi erëmzefannen. Alles erwechsanéiert, fir dem Profitche Plaz ze maachen." (S. 21) Obwuel den Auteur och freet: "Wéi kann ech nach un eppes hänken, wou ech déi Schënn hat dermat?" (S. 44)
Ma dat Aussergewéineklecht vun deem Buch ass seng Sprooch. Esou wéi dem Greisch seng neitsten Theaterstécker an der Tëschenzäit iwwerlieft sinn, esou eenzegaarteg ass seng Prosa. Säi Lëtzebuergescht ass esou exakt, kloer a liicht, wéi ee vu groussen Dänzer seet: et gesäit een hinnen d'Ustrengung net of. Do kann hien och Tragesches beschreiwen, ouni sech ze verrenken oder Kitsch ze maachen: den Doud vu sengem Papp (S. 57), déi al Leit zu Hamm (S. 76).
Fir meng Mamm ass méi wéi privat Kandheetserënnerungen. Et gët d'Atmosphär vun engem ganzen zoziale Milieu zu Lëtzebuerg a senger Zäit erëm. A wann déi Porträen, déi de Manderscheid am Buch gezeechent huet, amplaz vu Gesiichter ëmmer wäiss Lächer hunn, dann ass dat, well iergendwéi jidderee Gesiichter huet, déi en op déi Plaze peche kënnt.
Esou ass d'Buch och d'Geschicht vun engem Typus an där heemlech matriarchalescher Gesellschaft vum Kult vun der Muddergottes an där aler Granduschess: de Mammejong, deen nach mat siwenzeg senger doudeger Mamm schreift, well säi Papp ni do wor: "Firwat hues Du mer näischt verzielt vun him? Duerno? Siwenzéng Joer Zäit has de nach." (S. 125)
De Greisch mecht sech esouguer Reproschen, datt e säin ale Papp verroden an no engem Akzident an der Klinik stierwe gelooss huet: "Ech hätt missen hannert déi Doktere gon." (S. 125) Ma och dat ass nëmmen de Verrot aus Feigheet, deen en als Kand geléiert gouf: "Dat éiwegt Geléins huet mech bal geckeg gemaach; allkéiers hunn ech mech erëm frësch genéiert fir froen ze gon. An hunn awer missen. De Papp wier net gaang; ech gouf ëmmer ugestallt." (S. 121)
Dee frieme Papp, dee spéider esouguer an der Resistenz wor. Ma och dat erlieft de Greisch nëmmen aus der Distanz. Dofir litt de Mammejong nëmmen hallef, wann e senger Mamm dach nach houfereg ariede wëll: "Ech si mengem Papp säi Jong." (S. 126)

Pol Greisch: Fir meng Mamm. Aus engem laange Bréif. Éditions des Cahiers luxembourgeois, Lëtzebuerg 2000, 149 S., 600 Fr.